M¶

mảy¶

Mảy bao gồm các nghĩa sau:

Một chút.

Theo Từ điển Việt-Bồ-La (1651):
Mảy, một mảy: một ít, một chút.
"Chẳng có một mảy": chẳng có một chút gì, một cái cũng chẳng có.

Ví dụ:
Theo truyện thơ Lâm tuyền kỳ ngộ:
Mảy chút trần ai chi khấng lụy
Thanh nhàn còn đợi thú lâm tuyền.
Tư thế ngồi. Ngồi tréo mảy là ngồi gác đùi nọ qua đùi kia, còn gọi ngồi vắt mảy.

mảy may¶

Mảy may cùng nghĩa với mảy, chỉ sự vật nhỏ xíu, rất nhỏ.

Ví dụ:
Nguyên tác bài thơ Hữu không của thiền sư Đạo Hạnh (?-1117):
Tác hữu sa trần hữu
Vi không nhất thiết không
Hữu không như thủy nguyệt
Vật trước hữu không không.

Tương truyền nhà sư Huyền Quang (1254-1334) đã dịch như sau:
Có thì có tự mảy may
Không thì cả thế gian này cũng không
Vừng trăng vằng vặt in sông
Chắc chi có có, không không mơ màng.

Thơ văn Lý Trần (1977) của Viện Văn học dịch nghĩa như sau:
Bảo là "có" thì từ hạt cát, mảy bụi đều có
Cho là "không" thì hết thảy đều không
"Có" với "không" như ánh trăng dưới nước
Đừng có bám vào cái "có", và cũng đừng cho cái "không" là không.

mẩy¶

Mình (một bộ phận trong cơ thể con người).

Mình mẩy là từ đôi mà cả hai từ cùng có nghĩa là "mình".

Ví dụ:
a. Đau mình đau mẩy.

b. Đầu chấy mẩy rận.

c. Theo thi sĩ Bùi Giáng:
Tấm quần em rách đường tơ
Cỏ trong mình mẩy bâng quơ mọc nhiều
Bây giờ em đứng nơi đâu
Cỏ trong mình mẩy em sầu ra sao?

To đầy, to chắc, nở nang.

Ví dụ:
Năm nay mưa thuận gió hòa, hạt thóc mẩy quá.

Trái ngược với mẩy là lép hoặc óp.

Ví dụ:
a. Hạt mẩy, hạt lép.
b. Cua mẩy (cua béo mập, chắc thịt), cua óp.

dậy mẩy¶

Theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895):
Dậy mẩy nghĩa là nở da, nở thịt, dậy vú, nói về con gái 16, 17 tuổi mới lớn lên.

Từ này có thể dùng cho cả con trai. Hiện nay, còn có cách nói khác: nhổ giò, bể tiếng, dậy thì.

Ví dụ:
Trong di cảo "Dở Mắm" (2015), học giả Vương Hồng Sển kể về thời học trường Chasseloup-Laubat (nay là trường Lê Quý Đôn) những năm 1919 - 1923:
Chúng tôi, học xóm bản xứ (quartier indigène), có một cắc, đưa cho anh Hai Huế cu-li, đến tối anh đem lên lầu sẵn cho mình một bầu (broc) nước trà nóng và một giề cơm cháy to bằng chiếc nón bài thơ, trường nấu cơm bằng chảo đun, cơm khê cơm khét dán sát đáy chảo ấy, dư nhiều bán cho heo ăn. Cơm cháy ấy, đối với chúng tôi, tuổi 17, 18 đang thời dậy mẩy ấy, nó ngon kỳ ngon cục.