Cháu cậu mà lấy cháu cô, thóc lúa đầy bồ giống má nhà ta¶

Nghĩa khái quát¶

Câu ca dao phê phán việc kết hôn của những người trong cùng dòng họ.

Phân tích¶

cháu cậu, cháu cô¶

Ý nói những người cùng dòng họ xa.

lấy¶

Ý nói kết hôn với nhau.

mà¶

Theo Việt Nam tự vị (1931), từ mà này được hiểu theo nghĩa thứ 4: tiếng đệm để tỏ ý câu dưới trái với câu trên.

Theo Đại Nam quấc âm tự vị, từ mà có nghĩa: vặn lại.

Theo Từ điển tiếng Việt (1988), tù mà biểu thị điều sắp nêu ra là không phù hợp với điều vừa nói đến, có gì trái với lẽ thường.

Khi nói "Cháu cậu mà lấy cháu cô" thì toàn bộ sự ngạc nhiên, chê cười đã dồn trong từ mà, ngụ ý là lời ta thán về sự tréo ngoe như sử dụng các từ ai đời, ai ngờ, thế mà cũng.

thóc lúa đầy bồ¶

Ý nói kết quả tốt đẹp.

giống má nhà ta¶

Theo Từ điển tiếng Việt (1988), giống má là giống để gieo trồng, nói khái quát.

Mà từ giống này cũng đồng âm với dòng giống, nòi giống.

Còn từ má nghĩa là chó, là từ vay mượn từ tiếng Thái. Từ đôi chó má đều cùng nghĩa nhằm chỉ sự khinh miệt.

Như vậy, giống má nhà ta là chơi chữ ở cả hai nghĩa:

Do giống gieo trồng nên nhà ta thóc lúa đầy bồ.
Nhưng giống còn hiểu dòng giống lại là thứ giống má.

Câu Thóc lúa đầy bồ giống má nhà ta thể hiện cách chơi chữ tài tình, buộc ta phải ngầm hiểu qua nghĩa "nói vậy mà không phải vậy".

Đây là cách nói phê phán hết sức lắt léo, tinh tế của người Việt, thoạt nghe tưởng là thế, nhưng ngẫm lại thì nào phải thế.

Câu tục ngữ có ý nghĩa tương tự:
Cháu đôi con dì xù xì lấy nhau.