Skip to content

D

điếu đóm

Điếu là ống hút, cần điếu, ống điếu dùng để hút thuốc lào.

Đóm là mảnh tre nứa khô, được chẻ mỏng, dùng để châm lửa khi hút.

Điếu đóm thường dùng trong khẩu ngữ, mượn hình ảnh mang điếuchâm đóm, để ám chỉ chuyện làm những việc lặt vặt, không quan trọng, nhằm phục vụ người khác, với hàm ý mỉa mai.


đòi

  1. Gọi đến, vời đến, buộc mình phải đến.

    Ví dụ:
    Trên non tốc một tiếng còi
    Thương con nhớ vợ, quan đòi phải đi
    Không đi thì sợ quan đòi
    Ra đi thì nhớ cá mòi nấu măng.

  2. Tùy theo, theo hoàn cảnh, theo số phận.

    Ví dụ:

    a. Nguyễn Trãi:
    "Sóng khơi ngại vượt bể triều quan
    Lui tới đòi thời miễn phận an."

    b. Hồng Đức quốc âm thi tập:
    "Xuất xứ đòi thời đều phải đạo
    Trong đời há có mấy lầm ai."

  3. Nhiều, nhiều lắm.

    Ví dụ:

    a. Nguyễn Trãi:
    Nhật nguyệt soi đòi bóng hiện
    Đông hè trải đã xưa nay.

    b. Truyện Kiều của Nguyễn Du:
    Một hai nghiêng nước, nghiêng thành
    Sắc đành đòi một, tài đành họa hai.

    Câu thơ này giải thích về nhan sắc của Thúy Kiều: nhiều lắm chỉ có một; về tài thì họa may có người thứ hai sánh bằng, chứ về nhan sắc chỉ có một.

    c. Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu:
    Nói rồi lụy nhỏ đòi cơn
    Cùng nhau một sự oán hờn nên gây.


đồng

Theo nhà nghiên cứu Ngô Đức Thịnh:
Đồng là từ gốc Hán, chỉ người con trai dưới 15 tuổi với tư chất trong trắng, ngây thơ, để thần linh có thể nhập vào. Dần dần về sau người ta dùng để chỉ cô gái thay thế các thiếu niên.

Ví dụ:
Thánh ốp đồng.