Chiều chiều ra đứng ngõ sau, trông về quê mẹ ruột đau chín chiều¶

Nghĩa khái quát¶

Chiều nào cô gái cũng ra đứng ở cửa sau nhớ thương mẹ đến nỗi ruột đau nhiều bề.

Phân tích¶

chiều chiều¶

Chiều là khoảng thời gian từ quá trưa đến chập tối.

Chiều chiều ý nói thường diễn ra vào mỗi buổi chiều.

ngõ sau¶

Theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895):
Ngõ còn có nghĩa là cửa.
Cửa ngõ: cửa lớn ở trước nhà, cửa đi vào nhà.

Thí dụ:
a. Ai kêu ngoài ngõ?
b. Ai để ngõ?

Trong cả hai câu này, ngõ đều là cửa.

Theo quan niệm xưa, hình ảnh ai đó chiều chiều đứng ở gian nhà sau dẫn ra cửa sau là ngụ ý thân phận của người đó thấp kém, thường là phụ nữ bởi nơi đó gắn liền với bếp núc. Trong câu ca dao này, chỉ có thể là cô con dâu đang ở nhà chồng.

ruột¶

Trong tiếng Việt, ruột, cùng với bụng, dạ, tim, gan, lòng, v.v... là biểu tượng cho phạm trù tinh thần.

chín¶

Chín ở đây không phải con số cụ thể, mà nó được người Việt sử dụng nhằm chỉ số lượng lớn, nhiều không thể xác định.

Thí dụ:
Lúc nghèo thì chẳng ai nhìn
Đến khi đỗ đạt chín nghìn anh em.

chín chiều¶

Chiều trong chín chiều không phải là buổi chiều, mà là bề dài, bề ngang.

Theo Việt Nam tự điển (1931), chiều là bề, phía: chiều dài, chiều ngang, chiều sâu, chiều thuận, chiều nghịch, đường một chiều.

Ruột đau chín chiều ý nói ruột đau nhiều chiều, nhiều bề.