C¶

chí¶

Chí có nghĩa "cực cấp tuyệt đối" (superlatif absolu), tức là cái nghĩa thường được diễn đạt bằng rất, lắm, như trong chí phải, chí lý, chí tôn, chí hiếu, chí công, chí minh. ¹

Chí không bao giờ có ý nghĩa cực cấp tương đối (superlatif relatif), thường được diễn đạt bằng hơn cả, nhất hay tối.

Chí ít, vốn được một số người dùng thay cho ít nhất, ít ra hay tối thiểu, là một từ tổ vừa lai căng vừa sai trái.

cứu cánh¶

Cứu cánh là mục đích cuối cùng. ²

Tuy nhiên, phần lớn người Việt đều dùng cứu cánh theo nghĩa "phương tiện cứu vãn". Cách hiểu này là không ổn. Sở dĩ có sự không ổn này là vì chữ cứu viết bằng chữ quốc ngữ chỉ có thể hiểu là "cứu nguy" hay "cứu mạng" mà thôi.

Đối với người châu Âu, cứu cánh (la fin) và phương tiện (les moyens) là hai khái niệm khác nhau, thậm chí đối lập nhau.

Ví dụ:

Những người có lương thức sẽ lên án quan niệm cho rằng cứu cánh (mục đích) biện minh cho phương tiện (hay thủ đoạn). Nghĩa là nếu mục đích đã tốt đẹp thì dùng thủ đoạn nào để đạt được nó cũng đều tốt cả.

Còn đối với phần lớn người Việt, do cách hiểu cứu cánh và phương tiện chỉ là một như trên, họ tránh hẳn được vấn đề đề nan giải về đạo đức học.